De BOPA-procedure, en waar hij in de praktijk vastloopt

Past uw plan niet in het omgevingsplan, dan kunt u toch een vergunning krijgen. Dat heet een buitenplanse omgevingsplanactiviteit, kortweg BOPA. Deze pagina zet op een rij welke termijnen gelden, waaraan wordt getoetst, en waarom een BOPA in de praktijk zelden strandt op de regels maar vaak op de stukken.

Wat een BOPA juridisch is

Het is verboden zonder omgevingsvergunning een omgevingsplanactiviteit te verrichten (artikel 5.1, eerste lid, onder a, Omgevingswet). Wijkt uw plan af van het omgevingsplan, dan is dat een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. De vergunning vervangt dan de planwijziging: het omgevingsplan zelf blijft zoals het is, u krijgt toestemming om ervan af te wijken.

Er is maar één toetsingskader, en dat is een open norm

Voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit wordt de vergunning alleen verleend met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (artikel 8.0a, tweede lid, Besluit kwaliteit leefomgeving). Dat is de hele maatstaf. Er is geen lijst met voorwaarden die u kunt afvinken.

Dat is goed nieuws en slecht nieuws tegelijk. Goed, omdat vrijwel alles bespreekbaar is als u het kunt onderbouwen. Slecht, omdat de bewijslast bij u ligt en de gemeente mag vragen waar zij dat nodig vindt. De onderbouwing bepaalt dus de uitkomst, niet het formulier.

De termijnen

Het bevoegd gezag beslist binnen acht weken na ontvangst van de aanvraag, of binnen twaalf weken als er instemming van een ander bestuursorgaan nodig is (artikel 16.64, eerste lid, Omgevingswet). Die termijn mag eenmaal met ten hoogste zes weken worden verlengd, en dat verlengingsbesluit moet binnen de oorspronkelijke termijn bekend zijn gemaakt (tweede lid).

De reguliere procedure is de hoofdregel (artikel 16.62, eerste lid). De uitgebreide procedure van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht geldt in bij algemene maatregel van bestuur aangewezen gevallen of op uw eigen verzoek (artikel 16.65, eerste lid). Bij een BOPA kan het bevoegd gezag haar bovendien zelf van toepassing verklaren, maar alleen als de activiteit aanzienlijke gevolgen kan hebben voor de fysieke leefomgeving en verschillende belanghebbenden naar verwachting bedenkingen zullen hebben (vierde lid). Gebeurt dat, dan moet u eerst uw zienswijze daarover kunnen geven (vijfde lid). Dat laatste is een recht dat in de praktijk zelden wordt gebruikt.

De gemeenteraad kan ertussen zitten

In door de gemeenteraad aangewezen gevallen is de raad verplicht adviseur bij een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (artikel 16.15a, onder b, Omgevingswet). Welke gevallen dat zijn staat in het aanwijzingsbesluit van uw gemeente en verschilt dus per plaats. Valt uw plan eronder, dan hangt uw doorlooptijd aan een vergadercyclus in plaats van aan een ambtelijke behandeling. Zoek dat op vóórdat u een planning aan iemand belooft.

Waar een BOPA werkelijk op vastloopt

Niet op de open norm. In de praktijk gaat het mis op de stukken die de onderbouwing moeten dragen: geluid, parkeren, externe veiligheid, ecologie, water, verkeer. Ontbreekt er een, dan wordt de aanvraag zelden geweigerd. De gemeente vraagt de ontbrekende gegevens op, en vanaf de dag ná die brief staat de beslistermijn stil (artikel 4:15, eerste lid, onder a, Algemene wet bestuursrecht), tot de dag waarop u aanvult of de gestelde termijn ongebruikt verstrijkt. Levert u niets aan, dan kan de aanvraag buiten behandeling worden gesteld (artikel 4:5).

Die stilstand telt niet mee in de acht weken. Een onderzoek dat zes weken kost, kost u dus zes weken bovenop de procedure, plus de tijd die de gemeente nodig had om het te missen.

Wat dat in de praktijk kost

Een kantoorpand dat een andere functie kreeg. De gemeente had maanden eerder al opgeschreven wat er voor een complete aanvraag nodig was. De aanvraag ging de deur uit en bleef vervolgens liggen.

Wat ontbrak was geen vergeten tekening en geen ontbrekend rapport. Het waren twee parkeerplaatsen. De gemeente rekent voor kantoren met een norm per honderd vierkante meter, en op de tekening stonden er dertig waar er tweeëndertig moesten zijn. Vanaf het verzoek om aanvulling stond de klok stil, en dat scheelde ruim twee maanden.

Dit is het patroon achter bijna elke vertraging die wij zien: niet een plan dat niet deugt, maar een dossier waarvan iemand dacht dat het af was.

Vier dingen die een BOPA korter maken

• Vraag vóór de aanvraag welke onderzoeken de gemeente verwacht, en leg dat antwoord schriftelijk vast.
• Zoek op of uw geval in het aanwijzingsbesluit van de raad staat. Zo ja, plan rond de vergadercyclus.
• Begin met participatie op het moment dat u het plan bedenkt, niet als de aanvraag af is. Bij een BOPA is het verslag daarvan een indieningsstuk.
• Laat de stukken nakijken voordat u indient. Niet op inhoud, maar op compleetheid, want daar stopt de klok.

Veelgestelde vragen

Uw aanvraag laten nakijken

Wij controleren de stukken van uw aanvraag voordat u die indient: welke verplichte stukken ontbreken, waar uw plan onder een norm van uw gemeente blijft, en wat pas in een latere fase nodig is. De check kost € 29,95 inclusief btw en u heeft de uitkomst binnen 2 werkdagen per e-mail. Aanvraag laten checken.

Wij zijn geen overheid en geen bevoegd gezag. Wij beoordelen uw aanvraag niet en nemen geen besluiten. De wetsartikelen op deze pagina zijn nagetrokken op 18 september 2026 op wetten.overheid.nl.